Afgelopen weken zag ik staatssecretaris Sandra Palmen in twee korte video’s verschijnen. Met zorgvuldig ingestudeerde bewegingen tegen een minutieus geënsceneerde achtergrond deed ze verwoede, desperate én kansloze pogingen de neerwaartse spiraal van het Toeslagendebacle te verklaren. Ze zag er zo ongelukkig uit. Niet op haar plek. In een dwangbuis. Tegen beter weten in dingen verkondigend waarvan ze wist dat ze niet klopten.
In 2020 verwierf zij nationale bekendheid. Haar memo-Palmen, waarin zij als topjurist en vakgroepcoördinator bij de Belastingdienst, als een van de weinigen de rug recht hield en in kritische bewoordingen onder andere waarschuwde voor de keiharde fraudeaanpak en adviseerde over te gaan tot compensatie voor een groep gedupeerde ouders, werd onweerlegbaar bewijs van alles wat fout was gegaan.
Kamervragen van Pieter Omtzigt zorgden ervoor dat het beruchte memo weer boven water kwam. Ze maakte indruk tijdens het daaropvolgende verhoor door de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag. Haar getuigenis was helder, zakelijk, niet mis te verstaan. Het memo was destijds door de Belastingdienst vakkundig onder het tapijt gemoffeld. De gesprekken met haar collega’s waren allesbehalve oplossingsgericht. Ze voelde zich niet langer veilig in haar werkomgeving en heeft serieus overwogen als klokkenluider naar buiten te treden. Voorwaar een eerbiedwaardig relaas.
Ongekend onrecht en succes
Haar verhoor van 20 november 2020 vormt een essentieel onderdeel van het eindrapport Ongekend onrecht van 17 december 2020. Een meedogenloos rapport dat de institutionele vooringenomenheid (lees: stelselmatig racisme) en het staats- en bestuursrechtelijk wanbeleid blootlegt, zelfs mogelijk strafrechtelijk onderzoek rechtvaardigt.
Na de val van kabinet Rutte IV op 7 juli 2023 en de oprichting van Nieuw Sociaal Contract (NSC) op 19 augustus 2023 door Pieter Omtzigt, wordt Palmen nummer vijf op de lijst van NSC. Een logische keus, volgens velen. De Tweede Kamerverkiezing van 22 november levert een eclatante overwinning op. NSC behaalt 20 zetels – een daverende verrassing.
Schoof en Jetten
Ruim een half jaar later staat op 2 juli 2024 het kabinet-Schoof op het bordes van Paleis Huis ten Bosch. Op 12 december 2024 wordt Palmen staatssecretaris Herstel en Toeslagen na het aftreden van haar partijgenoot Nora Achahbar. Palmen krijgt, en verdient, het volste vertrouwen. Nu komt alles goed. Ze vormt immers het boegbeeld van de strijd tegen alles wat de Toeslagenaffaire tot het grootste naoorlogse schandaal heeft gemaakt, samen met Eva González Pérez, Farid Azarkan, Pieter Omtzigt en Renske Leijten.
Wanneer het kabinet-Schoof op 22 augustus 2025 valt en NSC massaal leegloopt, zet ze als partijloos staatssecretaris haar functie voort. Op 23 februari 2026 wordt ze in diezelfde rol beëdigd, ditmaal als lid van het kabinet-Jetten.
Ik hield mijn hart vast. Want leer mij de politiek kennen. De belangen worden ineens levensgroot. Helaas heb ik gelijk gekregen. De lege retoriek, de holle beloftes, het om de hete brij heen draaien, externe partijdwang, ministeriediscipline, het schaamteloos framen van informatie. Ze heeft het, helaas, moeiteloos onder de knie gekregen. Van de oorspronkelijke frisse en vooral onafhankelijke Sandra Palmen is in twee jaar tijd niets overgebleven.
Ondergang
Laten we wel wezen, het is ook een onmogelijke positie. Deze affaire ís niet op te lossen. Het systeem is meedogenloos en de machinerie van een onnoemelijke traagheid. De stapeling van organisaties, afdelingen, regelingen, compensatietrajecten en commissies is gekmakend. Niemand gaat het ooit lukken deze onontwarbare kluwen uit de knoop te halen. Sandra Palmen is verstrikt geraakt in het net en gaat tevergeefs naar adem happend ten onder aan de dictatuur van politieke zelfzucht, rigide wetgeving, organisatiecultuur en angst voor vervolging.
Het schandaal sleept zich nog altijd onhoudbaar voort: de zwartgelakte dossiers die ouders hebben ontvangen, de voortgangsrapportages die inmiddels een hele kast vullen, nieuwe onthullingen die gemarginaliseerd moeten worden, zoals een digitale kluis met 64 miljoen ongesorteerde bestanden en onterechte uitkeringen voor tienduizenden zogenaamde toeslagenouders, de uitvoeringskosten die een duizelingwekkende hoogte bereiken van intussen een astronomische 11,6 miljard euro tegenover de initiële 2,1 miljard euro die werd teruggevorderd, de vele slachtoffers die een burn-out hebben gekregen en hun baan zijn kwijtgeraakt, gedupeerde gezinnen uiteen zijn gevallen, vele duizenden die nog altijd niet erkend zijn, mensen die naar het buitenland zijn gevlucht, vervolgden die een eind aan hun leven hebben gemaakt.
Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald
Toegegeven, we zijn ver over helft. Dat hoop ik dan toch. En de schade ís onherstelbaar. Voor alle betrokkenen. Geef dat gewoon toe. Hou op met CWS, UHT, BAC, Catshuisregeling, brede ondersteuning, kindregeling, Commissie van Wijzen, ex-toeslagenpartnerregeling, integrale beoordeling, Bestuurlijke Adviesraad Kinderopvangtoeslag, Instituut voor Publieke Waarden, publieke en private schuldregeling, Nationale ombudsman en Stichting (Gelijk)waardig Herstel.
Zet er een punt achter. Breek door de muur van onrechtvaardigheid en bestuurlijke waanzin heen. Het is klaar. Keer het geld uit. Bekommer je niet meer over onterechte uitbetalingen. De puinhoop kan alleen maar groter worden. Het zij zo. Geen enkel narratief kan de boel nog redden. Het is al jaren onbeheersbaar.
Het zou mooi zijn als Sandra Palmen nog één keer in staat is haar rug te rechten om op eenzelfde heldere, zakelijke, niet mis te verstane wijze toe te geven dat de grens is bereikt. Dan luister ik weer graag naar haar. Mijn steun heeft ze. Met gepaste bewondering. Omdat ze zich tegen alle verwachting in, uit de fuik heeft gewurmd en opnieuw doet wat juist is: onafhankelijk de waarheid vertellen.